Rafał Rostkowski: jasny i oczywisty problem z VAR

Rafał Rostkowski
24 cze, 15:23
udostępnij
Źródło: SPORT.TVP.PL
(fot. Getty Images)
"Jasny i oczywisty błąd" – to określenie stało się największą kontrowersją mistrzostw świata w Rosji. Gdy sędziowie asystenci wideo uznają, że sędzia na boisku popełnił "jasny i oczywisty błąd", to dzięki systemowi VAR można ten błąd naprawić. Jeśli uznają, że błąd nie był "jasny i oczywisty", naprawić go nie można. Choćby nawet cały świat widział, że błąd był wyraźny i krzywdzący jedną z drużyn.

Krytyka Marciniaka wynika z nieznajomości protokołu VAR

Kolejny przykład używania czy raczej nieużywania systemu VAR mieliśmy w meczu Niemcy – Szwecja prowadzonym przez Szymona Marciniaka. Oglądając transmisję telewizyjną na żywo mogło się wydawać, że w 12. minucie niemiecki obrońca Jerome Boateng postawił nogę obok nogi szwedzkiego napastnika Marcusa Berga, a ten przewrócił się w wyniku przegrania normalnego pojedynku ciałem z silniejszym przeciwnikiem. Przypuszczalnie tak właśnie sytuację ocenił arbiter i dlatego nie gwizdnął. Powtórki telewizyjne pokazały, że Boateng podstawił nogę Bergowi i spowodował jego upadek. Sędziowie asystenci wideo, którzy na bieżąco analizują wszystkie najważniejsze sytuacje, najwyraźniej uznali, że Marciniak nie popełnił "jasnego i oczywistego błędu" i dlatego VAR nie interweniował. Podobnego zdania jest Mark Halsey, były sędzia Premier League i FIFA, obecnie niezależny ekspert, który pracę polskiego sędziego w tym meczu ocenił pozytywnie (ocena: 8).

Większość ekspertów, krytycy i oburzeni kibice pytają: "Dlaczego VAR nie naprawia tak ewidentnych błędów sędziowskich? Jeśli to nie był wyraźny faul, to znaczy, że rzut karny dyktuje się tylko za złamanie napastnikowi nogi? Jak wygląda tak zwany jasny i oczywisty błąd?".

Określenie "jasny i oczywisty błąd" wymyśliła IFAB (The International Football Association Board), organizacja odpowiedzialna za ustalanie i zmiany przepisów gry w piłkę nożną. Cel był taki, żeby system VAR nie był nadużywany, nie było zbyt wielu przerw w grze i sędziowie nie zmieniali w czasie meczów zbyt wielu decyzji. Wygląda jednak na to, że według niektórych sędziów poziom "jasności i oczywistości" jest zupełnie inny niż oczekiwania piłkarzy, trenerów i kibiców. To nie do końca wina sędziów. Czy faul jest już "jasny i oczywisty" czy tylko ewidentny lub normalny – to sędziowie oceniają według aktualnych wskazówek FIFA.

W czasie finałów w Rosji widzieliśmy już wiele sytuacji, w których sędziowie popełnili ważny błąd, którego VAR niestety nie naprawił. W meczu Hiszpania – Portugalia Diego Costa strzelił gola po tym, jak w walce o piłkę uderzył Pepe ręką w szczękę. W meczu Szwajcaria – Brazylia gol dla Szwajcarów padł po subtelnym, ale wyraźnym i skutecznym odepchnięciu brazylijskiego obrońcy, natomiast skuteczne przytrzymywanie brazylijskiego napastnika w polu karnym Szwajcarów nie zakończyło się rzutem karnym, podobnie jak notoryczne i uporczywe przytrzymywanie Anglika Harry'ego Kane'a w meczu z Tunezją. Co gorsza, sędziowie używają systemu VAR w sposób bardzo niekonsekwentny, czym sami podważają decyzje podjęte przez innych kolegów.

500 Internal Server Error

Internal Server Error

Declaration of Survey::getDetails() should be compatible with Details::getDetails($objectId, $output = 'json', $fields = NULL)

#0 /var/www/html/sess/survey.php:5 require_once('/var/www/html/inc/Survey.class.php')

Skoro skutki podobnych lub różnych fauli są identyczne – to po prostu skuteczne przerwanie akcji drużyny przeciwnej – to decyzje sędziów powinny być adekwatne i konsekwentne. Mało kto rozumie, gdzie jest granica między wyraźnym i krzywdzącym jedną z drużyn faulem i takim faulem, jaki sędziowie pracujący w czasie mundialu uznają za "jasny i oczywisty". Interpretacja tego określenia jest bardzo subiektywna i sprawia, że VAR nie naprawia wszystkich poważnych błędów sędziowskich, a jedynie niektóre z nich.

Tak więc duża część krytyki i pretensji jest słuszna. Również uważam, że byłoby znacznie lepiej dla piłki nożnej, finałów mistrzostw świata, piłkarzy i kibiców, gdyby sędziowie używali systemu VAR częściej i naprawiali wszystkie wyraźne błędy, a nie tylko te, które sami uznają za "jasne i oczywiste". Ale jako ekspert muszę też podkreślić, że spora część krytyki, jaka spada na sędziów i system VAR, wynika z powszechnej nieznajomości lub niezrozumienia "Protokołu VAR", czyli dokumentu przygotowanego przez IFAB.

Zgodnie z zasadami zawartymi w "Protokole VAR" sędzia asystent wideo może asystować sędziemu pracującemu na boisku tylko w przypadku "jasnego i oczywistego błędu" lub w przypadku przeoczenia "poważnego incydentu" w sytuacjach związanych z golem, rzutem karnym, czerwoną kartką lub identyfikacją zawodnika, który został lub powinien zostać ukarany kartką.

500 Internal Server Error

Internal Server Error

Declaration of Survey::getDetails() should be compatible with Details::getDetails($objectId, $output = 'json', $fields = NULL)

#0 /var/www/html/sess/survey.php:5 require_once('/var/www/html/inc/Survey.class.php')

Sędzia główny zawsze (po każdym zdarzeniu) musi podjąć decyzję i nie może jej unikać, czekając na podpowiedź ze strony VAR. Zgodnie z punktem 3 tych zasad: "Oryginalna decyzja podjęta przez sędziego nie może być zmieniona dopóki analiza wideo nie pokaże, że decyzja była jasnym i oczywistym błędem".

VAR automatycznie i na bieżąco sprawdza materiał telewizyjny z różnych kamer ustawionych pod różnym kątem i sprawdza każdy incydent z "golem lub potencjalnym golem, rzutem karnym lub bezpośrednią czerwoną kartką/incydentem, lub w przypadku błędnej identyfikacji". Jednak nawet mając dostęp do praktycznie wszystkich ujęć, VAR może tylko rekomendować sędziemu, aby obejrzał sytuację na monitorze ustawionym tuż przy boisku. VAR nie może tego sędziemu nakazać, decyzja o przejrzeniu powtórki wideo należy tylko do sędziego głównego, bo to on podejmuje finalną decyzję i on jest za nią odpowiedzialny.

To, co może zrobić VAR, to skłonić sędziego do analizy materiału wideo, o ile oczywiście zdążył sprawdzić powtórki zanim sędzia na boisku pozwolił wznowić grę i o ile według VAR sędzia zrobił "jasny i oczywisty błąd". To oznacza, że sędzia może zmienić swoją oryginalną decyzję (decyzją często jest też brak gwizdka), ale do tego potrzebna jest zarówno odpowiednia praca zespołu VAR, jak i odpowiednie postępowanie sędziego na boisku. Z kolei brak rekomendacji ze strony VAR lub utrzymanie decyzji przez sędziego na boisku mogą wynikać zarówno z tego, że oryginalna decyzja była dobra, jak i z tego, że być może „nie była najlepsza”, być może była "tylko" zła, czyli nie była „jasnym i oczywistym błędem". I tutaj pozostaje szerokie pole do interpretacji, co jest "jasnym i oczywistym błędem", a co nim nie jest. To kwestia często bardzo uznaniowa.

500 Internal Server Error

Internal Server Error

Declaration of Survey::getDetails() should be compatible with Details::getDetails($objectId, $output = 'json', $fields = NULL)

#0 /var/www/html/sess/survey.php:5 require_once('/var/www/html/inc/Survey.class.php')

Jednak w czasie mundialu widzieliśmy też przykłady wzorowego zastosowania systemu VAR. W meczu Francja – Australia, dzięki powtórkom wideo, słusznie zostały podyktowane dwa rzuty karne, choć jednego przewinienia sędzia na boisku nie zauważył, a w drugim przypadku nie był pewien zagrania piłki ręką przez obrońcę w polu karnym. W spotkaniu Szwecja – Korea Południowa sędzia ocenił, że Koreańczyk nie sfaulował Szweda, ale po kilkunastu sekundach dostał stanowczą rekomendację od VAR, przerwał grę, obejrzał powtórkę i podyktował rzut karny.

Największe brawa za wykorzystanie systemu VAR dostał jednak holenderski sędzia Bjorn Kuipers, który w meczu Brazylia – Kostaryka najpierw podyktował rzut karny, a następnie zmienił błędną decyzję i rzut karny odwołał. Kostarykańczyk dotknął ręką Neymara, a Brazylijczyk ten kontakt wykorzystał dla wyolbrzymienia zdarzenia i tym zachowaniem wymusił na arbitrze gwizdek. Kuipers wskazał ręką na punkt karny, ale po rekomendacji sędziego asystenta wideo obejrzał powtórkę tej sytuacji i naprawił błąd. Zdaniem wielu sędziów i ekspertów nie musiał wycofać się z tej decyzji, "mógłby ją obronić", ponieważ "był kontakt ręki obrońcy z Neymarem". Jednak Holender pokazał wielką klasę – nie upierał się przy swoim, nie szedł w zaparte, wybrał decyzję najlepszą dla futbolu. To było wzorowe użycie systemu VAR. Chciałbym, żeby FIFA i inni sędziowie brali przykład z Kuipersa.

Niestety, niektórzy dbałość o autorytet interpretują opacznie i niezgodnie z potrzebami futbolu. Jeśli ktokolwiek sugeruje, że naprawianie pomyłki po konsultacji wideo obniża autorytet sędziego, to znaczy, że nie rozumie roli, jaką w piłce nożnej powinni odgrywać sędziowie. Najważniejsze jest bowiem podejmowanie decyzji dobrych, najlepszych dla meczu i piłki nożnej, a nie najlepszych dla chwilowego samopoczucia sędziego. Dla podjęcia jak najlepszej decyzji arbiter powinien zrobić wszystko, co w jego mocy: na przykład korzystać z pomocy wszystkich asystentów i wszystkich dostępnych narzędzi.

500 Internal Server Error

Internal Server Error

Declaration of Survey::getDetails() should be compatible with Details::getDetails($objectId, $output = 'json', $fields = NULL)

#0 /var/www/html/sess/survey.php:5 require_once('/var/www/html/inc/Survey.class.php')

Rafał Rostkowski – były sędzia główny i sędzia asystent, sędziował m.in. w Ekstraklasie w latach 1991-2017, UEFA 1997-2017, FIFA 2001-2017.
Rafał Rostkowski na Facebooku

500 Internal Server Error

Internal Server Error

Declaration of Survey::getDetails() should be compatible with Details::getDetails($objectId, $output = 'json', $fields = NULL)

#0 /var/www/html/sess/survey.php:5 require_once('/var/www/html/inc/Survey.class.php')